Дијабетесот најчесто се перципира како метаболно заболување кое бара контрола на гликемијата, инсулинска или антидијабетна терапија. Сепак, зад секое мерење на гликемијата и секоја апликација на инсулин стои една многу подлабока и често занемарена димензија – врската меѓу дијабетес и ментално здравје. Современите истражувања сè појасно укажуваат дека дијабетесот не влијае само на физичкото здравје, туку има значајно влијание и врз менталното здравје на пациентот.
Зголемен ризик за психолошки нарушувања
Еден од најважните аспекти е зголемениот ризик за развој на депресија и други психолошки нарушувања кај лицата со дијабетес тип 1. Овој ризик е особено изразен кај адолесцентите, кај кои е повеќе од двојно поголем во споредба со нивните врсници без дијабетес. Ова не е изненадувачки ако се земе предвид дека станува збор за хронична состојба која бара постојана самоконтрола, дисциплина и континуирано носење одлуки во текот на целиот ден.
Емоционалниот товар од секојдневното менаџирање
Животот со дијабетес подразбира постојано следење на гликемијата, внимателно планирање на исхраната и физичката активност, како и прецизна апликација на инсулин. Овој процес не е само технички, туку и емоционално исцрпувачки. Стравот од хипогликемија, особено ноќната, како и стравот од долгорочни компликации, дополнително го зголемуваат психолошкиот товар. Во исто време, чувството на „различност“ во социјалната средина може да создаде дополнителен притисок, особено кај помладите лица.
Како резултат на овие фактори, често се јавуваат депресија, анксиозност, но и т.н. „diabetes distress“, специфична форма на емоционален замор директно поврзан со секојдневното менаџирање на состојбата. Иако оваа состојба не е идентична со клиничка депресија, нејзиното влијание врз квалитетот на живот и секојдневното функционирање е значајно и не смее да се занемари.
Врската помеѓу менталното здравје и гликемиската контрола
Постои јасна двонасочна врска помеѓу менталното здравје, психичката состојба и гликемиската контрола. Лицата кои се соочуваат со депресија често имаат намалена мотивација за редовно следење на гликемијата и придржување кон терапијата, што доведува до влошување на гликемиската контрола. Од друга страна, лошата контрола на гликемијата дополнително го зголемува стресот и ја влошува психолошката состојба, создавајќи затворен круг кој претставува сериозен предизвик во третманот на дијабетесот.
Влијанието врз семејството
Влијанието на дијабетесот не се ограничува само на пациентот, туку значително го засега и семејството. Родителите на деца со дијабетес тип 1 често се соочуваат со силен емоционален товар, кој започнува со шок при поставување на дијагнозата и продолжува со хронична анксиозност и постојана грижа за здравјето на детето. Ноќните проверки на гликемијата, чувството на одговорност и стравот од компликации може да доведат до психолошка исцрпеност и кај нив.
Сите овие аспекти укажуваат дека дијабетесот не треба да се третира исклучиво како ендокринолошки проблем. Напротив, потребен е мултидисциплинарен пристап кој ги поврзува дијабетесот и менталното здравје. Психолошката поддршка, советувањето и по потреба, психотерапијата треба да бидат составен дел од грижата за лицата со дијабетес.
Во последните години, значително се зголемува свеста за важноста на менталното здравје кај лицата со хронични заболувања. Сè повеќе клинички водичи препорачуваат рутински скрининг за депресија и анксиозност кај пациентите со дијабетес, со цел навремено препознавање и соодветна интервенција.
Разбирањето, поддршката и холистичкиот пристап се клучни за постигнување подобар квалитет на живот. Контролата на дијабетесот не започнува со терапијата, туку со разбирање на човекот зад дијагнозата, бидејќи зад секоја гликемија стои животна приказна која не може да се сведе само на бројки.
Пишува: