Многу луѓе со дијабетес, па дури и оние кои ги користат најновите технологии за самоконтрола на нивоата на шеќер во крвта а, како што се сензорите за континуиран мониторинг и инсулински пумпи, многу често се соочуваат со скокови (пикови) на крвниот шеќер по оброците. Особено денес, кога јадењето се почесто станува друштвена активност или брзање меѓу обврските, постигнувањето на добра постпрандијална гликемиска контрола (ниво на крвниот шеќер по оброк) може да биде навистина тешко.
Зошто се случуваат пикови на шеќерот во крвта по оброците?
Зголемување на глукоза во крвта по јадење е нормала метаболна реакција, дури и кај луѓе без дијабетес. По консумирање јаглехидрати, нивото на шеќер во крвта се зголемува додека нашите тела ги разградуваат јаглехидратите претварајќи ги во енергија и/или создавајќи резерви.
Кај луѓето без дијабетес, ова зголемување на шеќерот во крвта предизвикува моментално лачење на инсулин од панкреасот. За неколку минути, инсулинот почнува да ја транспортира глукозата од крвотокот во клетките, помагајќи да се намали шеќерот во крвта по јадење. Скоковите на глукоза во крвта по оброкот се обично привремени и честопати остануваат незабележани кај лицата без дијабетес.
Сепак, кај лицата со дијабетес, овие пикови можат да бидат поизразени и да траат подолго. Тоа најчесто е резултат на инсулинот што се дава преку инјекции или инсулинска пумпа а, на кој му треба подолго време за да почне да делува во споредба со инсулинот што природно го лачи панкреасот. Кај лицата со дијабетес глукозата во крвта ќе продолжи да расте се додека инјектираниот инсулин не почне да дејствува.
Исто е битно да се напомене дека кај лицата со дијабетес без функционални бета клетки кои лачат инсулин, не се произведува и хормонот амилин кој исто така влијае на брзината на варењето. Амилинот помага во забавување на варењето и ја намалува глукозата по оброкот, а кога го нема доволно чести се и постпрандијалните пикови.
Ако хипергликемиите по оброците се чести, исто така треба да се земат во предвид и моменталните околности и промени во секојдневните навики како што се:
- Фактори на стрес, како што се учење за испит, промена на работа или преселба, што може да е причина за ослободување на хормон на стрес како што е кортизолот, кој може да влијае на метаболизмот, го поттикнат зголемувањето на телесната тежина, вклучително и на инсулинската резистенција.
- Големи промени во животот, како на пример формирање брачна заедница и живот со партнер, справување со родителство, упис и старт на факултет, ново работно место итн.
- Промена на вообичаените обрасци на исхрана или вежбање, што може да доведе до промена на мускулна или масна маса. Со различен сооднос на маснотии и мускулна маса, инсулинската резистенција може да варира, влијаејќи на вашите потреби за инсулин.
- На инсулинската резистенција и управувањето со глукозата во крвта може да влијаат и други факатори како што се употребата на контрацептивни средства, условите на животната средина, дехидрацијата и друго.
Зошто е важно да се намалат постпрадијалните пикови?
Високиот шеќер во крвта по оброците го зголемува ризикот од компликации од дијабетес, вклучувајќи заболувања на бубрезите, кардиоваскуларни заболувања и дијабетична невропатија и ретинопатија. Хипергликемијата по оброкот може да влијае и на квалитетот на животот, што доведува до негативни ефекти врз расположението, предизвикува вознемиреност, летаргија.
Истражувањата исто така сугерираат дека подобрата контрола на гликемија по оброците е тесно врзана и со подобрени нивоа на A1C и глукоза на гладно.
Според 2024 Standards of care на Американското здружение за дијабетес (ADA), треба да се стремите шеќерот во крвта да биде помал од 10mmol/L во рок од 1-2 часа по оброк. За информација, кај повеќето луѓе без дијабетес, нивоата на шеќер во крвта два часа по јадење обично се помали од 6,7 mmol/L и ретко надминуваат 7,8 mmol/L.
Како да се спречат скокови на шеќерот во крвта по јадење?
Таблетарна и инсулинска терапија, диететски режими и адаптации, физичка активност… постојат многу различни стратегии за да се спречат досадните пикови по оброците. Како и со се останато кај грижата за дијабетесот, важно е да се знае дека она што функционира кај едно, можеби нема да функционира кај друго лице со дијабетес. Но, сепак, еве неколку предлози за фокус на размислување кон подобрување на постпрандијалните гликемии:
- Различни инсулини и време на дозирање
Кога станува збор за инсулинот, основното и прво правило е: ДА НЕ СЕ ЗАБОРАВИ И ДА НЕ СЕ ПРОПУШТИ ДОЗАТА! Тоа значи дека треба редовно да го проверувате базалниот и болусниот инсулин, а заедно со другите лекови доколку се земаат. Прилагодувањето пак на инсулински режим по однос на колку (доза, единици) и кога (време), трае во текот на целиот живот. Полесно е кога ќе го прифатиме тоа.
Постојат неколку различни видови инсулин за време на оброк, секој со свое време на делување:
Времето на брзоделувачкиот, болусен инсулин игра голема улога над оброкот и гликемијата по него. За некои оброци, можеби ќе ви треба 30-минутен преболус пред јадење, додека други можеби ќе бараат пократок преболус од 10-15 минути пред јадење. Некои пак инсулини, може да се користат непосредно пред или за време на оброкот.
Некои лица претпочитаат продолжен болус, што значи дека инсулинот се дава во подолг период, наместо одеднаш. Овој начин на болусирање може да го практикуваат корисниците на инсулински пумпи а, ради можноста која ја нудат техничките перформанси на самите пумпи.
Стапката на дигестија, односно варење на храната, исто така, влијае на времето на инсулинот за време на оброк, особено кај луѓе со состојби како гастропареза или егзокрина панкреатична инсуфициенција.
2. Обидете се со кратка физичка активност
Активноста дури и само неколку минути по јадење може да помогне во намалувањето на глукозата во крвта и да се спречат пиковите. Секое движење е подобро од никакво движење, без разлика колку е мало. И најважно, обидете се да најдете активност во која уживате за да можете да ја претворите во одржлива навика.
Прошетката – без разлика дали е во вашиот стан, двор, во маало или на велосипедска патека – многу помага во регулирањето на глукозата. Освен прошетката, постојат многу други опции за кратки интервали на вежбање како што се:
- Качување по скали во вашиот дом или работно место.
- Скокање јаже, џогирање во место или правете мини скокови во место – овие активности не бараат многу простор и специјални услови.
- Правете чучњеви. Бидејќи чучњевите ги вежбаат најголемите мускули во вашето тело (глутеусните и квадрицепсите), тие се многу ефикасни во намалувањето на глукозата. Квадрицепсите и глутеалните мускули се како сунѓери, тие ја впиваат целата гликоза и ја користат многу полесно од помалите мускули.
- Организирајте забава, танцувајте на вашите омилени песни сами или во друштво.
- Истражувањата покажуваат дека прекинувањето на седетарните циклуси на секој час може да ја подобри чувствителноста на инсулин (колку ефикасно клетките на вашето тело реагираат на инсулин) и висината на глукозата во крвта по оброкот.
Секако, секоја форма на вежбање може да доведе до пад на нивото на глукоза и да предизвика хипогликемија. Доколку сте на инсулинска терапија важно е да го земете во предвид и тоа, и да размислувате и за чекорите за превенција на хипогликемија за време на вежбањето.
3. Јадете храна богата со растителни влакна
За разлика од другите јаглехидрати, влакната најчесто не можат да се сварат во дигестивниот тракт, па затоа имаат помало влијание врз нивото на глукоза во крвта. Како резултат на тоа, ви помагаат да се чувствувате сити и задоволни.
Влакната, исто така, играат клучна улога во цревниот микробиом, помагајќи во отстранувањето на бактериите од дебелото црево и придонесувајќи за редовно празнење на цревата. Можете да јадете повеќе влакна со додавање овошје, зеленчук, мешунки и интегрални житарки во вашата исхрана. Храната богата со растителни влакна најчесто е нискокалорична, но има висока густина на хранливи материи, особено зеленчукот кој не е скробен.
Од друга пак страна, кога комбинирате храна богата со растителни влакна со јаглехидрати, тоа помага да се спречат постпрандијалните пикови, а исто така ги намалува и брзите падови на шеќерот во крвта.
4. Заменете ги простите јаглехидрати со влакна, масти и протеини
Разбирањето на различните видови јаглехидрати е клучно за справување со скоковите на шеќерот во крвта по оброкот. Не постои храна за лица со дијабетес, тие можат да јадат се! Само треба да научите како да ја менаџирате храната која ја јадете и добро и здраво да бирате.
Јаглехидратите можат да се поделат во две општи категории:
- Прости јаглехидрати – тие се разградуваат брзо и обично доведуваат до големи пикови. Примери: газирани пијалоци и овошни сокови, бели пецива, тестенини, некои овошја.
- Сложени јаглехидрат – тие се разградуваат побавно и доведуваат до попредвидливо, постепено зголемување на шеќерот во крвта. Примери: интегрални зрна и нескробен зеленчук.
Заменете ги рафинираните и прости јаглехидрати со сложени, со храна богата со растителни влакна. Започнете со мали модификации и обидете се со навики за да обезбедите одржливи промени. Одвојте време и фокусирајте се на запознавање на нутритивниот состав на храната. Зголемете го внесот на растителни влакна и протеини, а воедно додадете масти за вкус и ситост. Пониските поспрандијалните гликемии ќе се доказ за подобрена контрола на дијабетесот.
5. Обидете се да поставите привремена базална стапка
На истиот начин како што некои луѓе избираат да ја намалат базалната инсулинска стапка за време на вежбање, би можеле да размислите за привремено зголемување на вашата базална стапка за одреден процент пред или по оброците. Ова правило може да го применат корисниците на инсулинска пумпа.
Исто така, некои инсулински пумпи ви дозволуваат да поставите понизок таргет пред, односно по оброк, со што болус калкулаторот по дифолт ќе го зголеми болусниот, брз инсулин за оброк.
Поставувањето привремена базална стапка може да биде корисна кога јадете храна што содржи значителна количина на прости јаглехидрати, како што се колачи, леб, тестенини, палачинки, пица, бел ориз. Оваа стратегија може да биде особено корисна за оние со поголема инсулинска резистенција.
Можеби ќе треба да експериментирате преку обиди и грешки за да откриете што најдобро функционира за вас. Консултирајте се со вашиот доктор за да ја пронајдете идеалната базална стапка за време на оброците.
6. Користете го CGM како алатка за информирање и носење одлуки
Континуираното мониторирање на глукоза (CGM) преку сезнор нуди вредни информации што можат да ви помогнат да го контролирате шеќерот во крвта по оброкот.
Различни лица различно реагираат на иста односно различна храна. Поединци со дијабетес тип 2, без разлика дали се на инсулинска терапија или не, може да имаат исто така огромна корист од користењето на CGM сензорите. Заедно со промената на животниот стил, CGM може да биде корисен водич за пациентите да видат податоци во реално време и како храната и животниот стил влијаат на глукозата по јадење, што може да помогне во идентификувањето на областите за подобрување.
Стрелките за тренд на CGM можат да помогнат во информирањето на дозирањето на инсулин за време на оброкот (пред или по оброк). Користете го времето во опсег за да идентификувате шеми и да направите прилагодувања по потреба. Можеби ќе ви треба различен сооднос инсулин-јаглехидрати или фактор на корекција во зависност од времето на оброкот.
7. Останете хидрирани
Да се остане хидриран во текот на денот е клучно за многу телесни функции – од регулирање на крвниот притисок до телесната температура и глукозата во крвта.
Лицата со дијабетес треба посотојано да се добро хидирирани. Кога сте дехидрирани, количината на вода во крвотокот се намалува, што ја прави гликозата во крвта поконцентрирана. Ова може да доведе до повисоки нивоа на шеќер во крвта или да предизвика брзи скокови.
Заклучок:
Кога не сте сигурни во одлуките кои треба да ги донесете, секогаш консултирајте здравствен работник.
Извор: diatribe.org
Превод и адаптација: Наташа Д. Димитриевска